İlaç tedavisi önerildiğinde pek çok kişinin ilk sorusu şudur: “Bir kez başlarsam bırakamaz mıyım?” Bu endişe anlaşılır, ancak psikiyatrik ilaçların hepsi aynı grupta değildir ve bağımlılık kavramı da çoğu zaman yanlış kullanılır. Doğru bilgi, gereksiz korkuyla tedaviyi yarıda bırakmayı ya da kontrolsüz kullanmayı önlemeye yardımcı olur.
Süreci birlikte planlamak için pedagog Ankara sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bağımlılık, tolerans ve yoksunluk aynı şey değil
Bağımlılık; kişinin zarar görmesine rağmen maddeyi aşerek, kontrolünü yitirerek ve giderek artan miktarlarda kullanmasıdır. Tolerans, aynı etkiyi almak için dozun artması ihtiyacıdır. Yoksunluk ya da kesilme belirtileri ise ilaç aniden bırakıldığında bedenin uyum sağlamaya çalışırken verdiği tepkilerdir. Bir ilacı bıraktığınızda baş dönmesi veya huzursuzluk yaşamanız, o ilacın bağımlılık yaptığı anlamına gelmez. Bu yüzden ilaçlar doktor kontrolünde, doz kademeli azaltılarak bırakılır.
İlaç gruplarına göre durum değişir
Antidepresanlar, duygudurum dengeleyiciler ve antipsikotikler genellikle istek, aşerme ya da “keyif verme” yaratmaz; bu nedenle klasik anlamda bağımlılık yapmaz sayılır. Yine de ani kesildiklerinde bazı antidepresanlarda sinirlilik, mide bulantısı veya elektrik çarpması hissi görülebilir. Buna karşılık sakinleştirici ve uyku verici gruptaki benzodiyazepinler, uzun süre ve düzensiz kullanıldığında fiziksel ve psikolojik bağımlılık riski taşır. Bu nedenle genellikle kısa süreli ve belirli bir planla önerilirler. Dikkat eksikliği tedavisinde kullanılan uyarıcı ilaçlarda da kötüye kullanım riski vardır ve yakın izlem gerekir.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, iyi hissedince ilacı kendi kararıyla bırakmaktır; bu durum belirtilerin geri dönmesine yol açabilir. Diğer bir hata, bir yakının ilacını “bana da iyi gelir” diyerek kullanmaktır. Aynı tanı bile olsa doz ve ilaç seçimi kişiye göre değişir. Ayrıca alkol ile birlikte kullanım, sakinleştiricilerin etkisini tehlikeli biçimde artırabilir. Gerçekten kötüleşen uyku ya da kaygı için ilaç miktarını artırmak yerine doktorunuza durumu bildirmek daha güvenlidir.
Daha fazlası için Ankara pedagog sayfasına göz atabilirsiniz.
Endişelerinizi nasıl paylaşmalısınız?
Muayenede ilacın ne kadar süreceğini, yan etkilerini, bırakma planını ve bağımlılık riskini açıkça sorabilirsiniz. Daha önce madde veya alkol sorunu yaşadıysanız bunu mutlaka belirtin; ilaç seçimi buna göre şekillenir. Psikoterapi desteği, birçok kişide ilaç ihtiyacını ve kullanım süresini azaltmaya yardımcı olur.
Özetle, psikiyatrik ilaçlar tek bir kategoride değerlendirilmemeli, korku yerine bilgiyle hareket edilmelidir. Aklınızdaki sorular için tedaviyi yürüten hekimle düzenli iletişim kurmak en doğru yoldur.
İlgili okuma: Psikiyatrik İlaçlar Nasıl Çalışır? Genel Bir Bakış